چالش‌های ثبت‌سفارش، تخصیص ارز و تصمیمات متغیر در حوزه واردات خودرو، نگرانی‌هایی درباره تکرار تجربه ممنوعیت‌های سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۷ ایجاد کرده است. یک کارشناس بازار خودرو معتقد است اگرچه توقف رسمی واردات اعلام نشده، اما دشواری‌های اجرایی و اقتصادی به‌تدریج مسیر ورود خودروهای خارجی را محدود کرده است؛ روندی که به گفته او می‌تواند بر قیمت خودروهای وارداتی، مونتاژی و داخلی اثر بگذارد.
در روزهای اخیر، اختلاف میان آمارها و اظهارات رسمی درباره واردات خودرو و آنچه در بازار مشاهده می‌شود، دوباره مورد توجه قرار گرفته است. در حالی که سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام کرده واردات خودرو ممنوع نشده و محدودیت صرفاً شامل واردات از طریق ایرانیان مقیم خارج از کشور است، برخی کارشناسان و فعالان این حوزه می‌گویند خودروهایی که اکنون به بازار عرضه می‌شوند، عمدتاً مربوط به ثبت‌سفارش‌های قبلی هستند.
چرا ثبت‌سفارش خودرو با مشکل روبه‌رو شده است؟
مسیح فرزانه، فعال و کارشناس حوزه خودرو، یکی از دلایل توقف ثبت‌سفارش‌ها را تصمیم برای عرضه مجوز واردات خودرو از طریق بورس عنوان کرده است. به اعتقاد او، بورس بستر مناسبی برای عرضه مجوز واردات یک کالای کلان در مقیاس خرد نیست و چنین رویکردی لزوماً روند واردات را تسهیل نمی‌کند.
فرزانه معتقد است عرضه مجوز واردات در بورس می‌تواند هزینه تمام‌شده واردات را افزایش دهد و در نهایت قیمت خودرو برای مصرف‌کننده نیز بالاتر برود. او همچنین هشدار داده است که این شیوه تفاوت چندانی با تجربه‌های ناموفق عرضه خودرو در بورس طی سال‌های گذشته ندارد.
به گفته این کارشناس، اگرچه درآمد سیاست‌گذار ممکن است از چنین سازوکاری افزایش پیدا کند، اما هزینه‌های تحمیل‌شده به فرآیند واردات می‌تواند در نهایت به بازار و خریداران منتقل شود.
تصمیمات متغیر، ریسک واردات خودرو را افزایش داده است
فرزانه با اشاره به ابلاغیه‌ها، مصوبات و تصمیمات ناگهانی در حوزه واردات خودرو اظهار کرد که مجموعه این اقدامات، مسیر واردات را دشوارتر کرده است.
او میان ممنوعیت رسمی واردات و محدودیت عملی آن تفاوت قائل شده و معتقد است ممکن است واردات از نظر قانونی متوقف اعلام نشده باشد، اما افزایش ریسک اقتصادی و دشواری‌های اجرایی، فعالیت واردکنندگان را با مشکل مواجه کند.
از نگاه این کارشناس، برای ارزیابی وضعیت واقعی واردات خودرو باید علاوه بر اظهارات رسمی، روند ثبت‌سفارش، تخصیص ارز و ورود خودروهای جدید به بازار نیز مورد توجه قرار گیرد.
پرونده حدود ۴ هزار خودروی جانبازی در انتظار تعیین تکلیف
یکی دیگر از موضوعاتی که فرزانه به آن اشاره کرده، مشکلات ثبت‌سفارش خودروهای جانبازی است. به گفته او، از ابتدای سال ۱۴۰۵ مشکلاتی در مسیر ثبت‌سفارش حدود ۴ هزار مجوز خودروهای جانبازی ایجاد شده و پیگیری‌های انجام‌شده از سوی جانبازان تاکنون به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.
این کارشناس معتقد است اگر امکان ثبت‌سفارش برای خودروهای جانبازی وجود داشته باشد، باید تخصیص ارز مورد نیاز آنها نیز انجام شود. او با اشاره به حساسیت موضوعات ارزی، این احتمال را مطرح کرده که متولیان به‌جای حل مسئله، عملاً آن را به حالت تعلیق درآورده باشند.
به این ترتیب، تعیین تکلیف هم‌زمان ثبت‌سفارش و تخصیص ارز، از موضوعات مهم در مسیر اجرای مجوزهای واردات خودروهای جانبازی به شمار می‌رود.
تجربه ممنوعیت واردات خودرو در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۷
فرزانه برای توضیح نگرانی‌های موجود، به دو تجربه پیشین در بازار خودرو اشاره کرده است. به گفته او، در سال ۱۳۹۴ واردات خودروهای با حجم موتور بالاتر از ۲۵۰۰ سی‌سی ممنوع شد و در سال ۱۳۹۷ نیز ممنوعیت واردات خودروهای زیر ۲۵۰۰ سی‌سی اعمال شد؛ تصمیماتی که در مجموع واردات خودرو را با محدودیت جدی مواجه کردند.
این کارشناس معتقد است محدود شدن واردات در آن دوره‌ها، اثر تورمی خود را در قیمت خودروهای بازار نشان داد. از نظر او، خودروهای وارداتی در بازار نقش مرجع قیمتی دارند و افزایش قیمت آنها می‌تواند بر سایر بخش‌های بازار، از جمله خودروهای داخلی و مونتاژی، اثر بگذارد.
محدودیت واردات چه اثری بر قیمت خودرو دارد؟
به اعتقاد فرزانه، خودروهای وارداتی به دلیل جایگاه قیمتی خود می‌توانند بر انتظارات بازار اثرگذار باشند. زمانی که قیمت این خودروها افزایش پیدا می‌کند، سایر خودروها نیز ممکن است از این روند تأثیر بگیرند؛ زیرا کالاهای سرمایه‌ای در بازار از تغییرات قیمتی یکدیگر تأثیر می‌پذیرند.
بر همین اساس، او هشدار داده است که تداوم دشواری‌های واردات می‌تواند علاوه بر محدود کردن عرضه خودروهای خارجی، فشار قیمتی را به بخش خودروهای مونتاژی و داخلی نیز منتقل کند.
در مجموع، اختلاف میان اعلام رسمی نبود ممنوعیت واردات و مشکلات مطرح‌شده در زمینه ثبت‌سفارش و تخصیص ارز، ابهاماتی را درباره وضعیت واقعی واردات خودرو ایجاد کرده است. تعیین تکلیف فرآیند ثبت‌سفارش، مجوزهای خودروهای جانبازی و سازوکار تأمین ارز، از موضوعاتی است که می‌تواند مسیر آینده بازار خودروهای وارداتی را روشن‌تر کند.
