تمام موتورهای بنزینی با وجود استفاده از سوخت و سازوکار پیستونی، عملکرد یکسانی ندارند. چرخه اتو، اتکینسون و میلر سه روش متفاوت برای تبدیل انرژی بنزین به نیروی محرکه هستند که هرکدام توازن متفاوتی میان قدرت، بازده حرارتی و مصرف سوخت ایجاد میکنند. شناخت تفاوت این چرخهها کمک میکند بفهمیم چرا برخی خودروها برای قدرت بیشتر و برخی دیگر برای مصرف سوخت کمتر طراحی شدهاند.
چرخه اتو؛ رایجترین روش عملکرد موتورهای بنزینی
چرخه اتو پایه عملکرد بیشتر موتورهای بنزینی متداول است. این چرخه به نام نیکولاس اتو، مهندس آلمانی، نامگذاری شده و بر اساس چهار مرحله اصلی مکش، تراکم، قدرت و تخلیه کار میکند.
در مرحله مکش، پیستون به سمت پایین حرکت میکند و هوا یا مخلوط هوا و سوخت وارد سیلندر میشود. سپس پیستون بالا میرود و مخلوط را متراکم میکند. نزدیک پایان مرحله تراکم، شمع جرقه میزند و احتراق آغاز میشود.
انرژی حاصل از احتراق، پیستون را به سمت پایین میراند و از طریق شاتون و میللنگ به حرکت چرخشی تبدیل میشود. در مرحله پایانی نیز سوپاپ تخلیه باز میشود تا گازهای حاصل از احتراق از سیلندر خارج شوند.
در مدل ایدهآل ترمودینامیکی چرخه اتو، نسبت تراکم و نسبت انبساط برابر هستند. این ویژگی در کنار طراحی نسبتاً ساده، امکان دستیابی به قدرت مناسب و عملکرد متعادل را فراهم میکند.
چرخه اتو در طیف گستردهای از خودروها، از مدلهای اقتصادی شهری تا خودروهای اسپرت، مورد استفاده قرار میگیرد.
چرخه اتکینسون؛ بازده بیشتر با مصرف سوخت کمتر
چرخه اتکینسون با هدف استخراج انرژی مفید بیشتر از سوخت طراحی شده است. نسخه اولیه این موتور را جیمز اتکینسون، مهندس بریتانیایی، در سال ۱۸۸۲ ثبت اختراع کرد. در طراحی مکانیکی اولیه، کورس انبساط از کورس تراکم طولانیتر بود تا گازهای حاصل از احتراق فرصت بیشتری برای انتقال انرژی به پیستون داشته باشند.
موتورهای مدرن اتکینسون معمولاً با استفاده از زمانبندی متغیر سوپاپها به عملکرد مشابهی دست پیدا میکنند. در این موتورها، سوپاپ ورودی ممکن است در مرحله ابتدایی حرکت رو به بالای پیستون همچنان باز بماند. در نتیجه بخشی از هوای ورودی به منیفولد بازمیگردد و مقدار مخلوط محبوس در سیلندر کاهش پیدا میکند.
این فرایند نسبت تراکم مؤثر را پایین میآورد، در حالی که نسبت انبساط همچنان نسبتاً بالا باقی میماند. به این ترتیب، موتور میتواند انرژی بیشتری از گازهای در حال انبساط استخراج کند و بازده حرارتی بالاتری داشته باشد.
البته کاهش مقدار هوای محبوس در سیلندر معمولاً توان خروجی موتور را محدود میکند. به همین دلیل، چرخه اتکینسون در خودروهای هیبریدی کاربرد زیادی دارد؛ زیرا موتور الکتریکی میتواند بخشی از کمبود گشتاور موتور بنزینی را جبران کند.
چرا موتورهای هیبریدی از چرخه اتکینسون استفاده میکنند؟
در خودروهای هیبریدی، موتور بنزینی لزوماً بهتنهایی مسئول تأمین تمام نیروی موردنیاز خودرو نیست. موتور الکتریکی میتواند هنگام شروع حرکت و شتابگیری به سیستم محرکه کمک کند. بنابراین، خودروسازان میتوانند از مزیت مصرف سوخت پایین موتور اتکینسون بهره ببرند، بدون آنکه افت توان آن به همان اندازه در تجربه رانندگی احساس شود.
تویوتا و هوندا از جمله خودروسازانی هستند که در برخی محصولات هیبریدی خود از موتورهای مبتنی بر چرخه اتکینسون استفاده میکنند.
چرخه میلر؛ ترکیب بازده بالا و قدرت بیشتر
چرخه میلر به نام رالف میلر، مهندس آمریکایی، نامگذاری شده است که این روش را در سال ۱۹۵۷ ثبت اختراع کرد. این چرخه از نظر اصول عملکرد به اتکینسون مدرن شباهت دارد و با هدف افزایش بازده حرارتی، نسبت تراکم مؤثر را کاهش میدهد.
در چرخه میلر، زمان بسته شدن سوپاپ ورودی تغییر میکند تا مقدار هوای محبوس در سیلندر و نسبت تراکم مؤثر کاهش یابد. در مقابل، نسبت انبساط نسبتاً بالا حفظ میشود تا انرژی بیشتری از گازهای احتراق استخراج شود.
کاهش مقدار هوای ورودی میتواند توان موتور را محدود کند. برای جبران این مسئله، موتورهای میلر معمولاً به توربوشارژر یا سوپرشارژر مجهز میشوند. این تجهیزات با افزایش فشار هوای ورودی، امکان ورود هوای بیشتری به سیلندر را فراهم میکنند و به حفظ قدرت خروجی کمک میکنند.
یکی از نمونههای شناختهشده این فناوری، موتور ۲.۳ لیتری V6 مزدا با کد KJ-ZEM است که در مدل میلینیا استفاده شد. این موتور با سوپرشارژر نوع لیشولم ترکیب شده بود تا در کنار بازده مناسب، عملکرد قابلتوجهی ارائه دهد.
تفاوت زمانبندی سوپاپ در چرخه میلر
در موتورهای مبتنی بر چرخه میلر، سوپاپ ورودی بسته به طراحی موتور میتواند زودتر یا دیرتر از حالت متداول بسته شود. هر دو روش میتوانند نسبت تراکم مؤثر را کاهش دهند، اما سازوکار آنها یکسان نیست. به همین دلیل، برای تشخیص دقیق چرخه عملکرد یک موتور باید طراحی واقعی و زمانبندی سوپاپهای آن بررسی شود.
مقایسه چرخه اتو، اتکینسون و میلر
| ویژگی | چرخه اتو | چرخه اتکینسون | چرخه میلر |
|---|---|---|---|
| هدف اصلی | تعادل میان قدرت و بازده | افزایش بازده و کاهش مصرف سوخت | افزایش بازده همراه با حفظ قدرت |
| نسبت تراکم مؤثر | معمولاً بالاتر | کاهشیافته | کاهشیافته |
| نسبت انبساط | در مدل ایدهآل برابر با نسبت تراکم | بالاتر از نسبت تراکم مؤثر | بالاتر از نسبت تراکم مؤثر |
| روش رایج تنظیم | زمانبندی متداول سوپاپها | تغییر زمان بسته شدن سوپاپ ورودی | تغییر زمان بسته شدن سوپاپ ورودی |
| کاربرد رایج | موتورهای بنزینی معمولی | خودروهای هیبریدی | موتورهای مجهز به پرخوران |
تفاوت کاربردی این سه چرخه در خودروها
چرخه اتو بیشتر برای خودروهایی مناسب است که به عملکرد متعادل و توان خروجی مناسب در شرایط مختلف نیاز دارند. چرخه اتکینسون بیشتر در خودروهای هیبریدی دیده میشود؛ زیرا ترکیب آن با موتور الکتریکی میتواند محدودیت قدرت موتور بنزینی را جبران کند.
چرخه میلر نیز برای خودروسازانی جذاب است که میخواهند بازده موتور را افزایش دهند، اما در عین حال از قدرت و عملکرد مناسب چشمپوشی نکنند. استفاده از توربوشارژر یا سوپرشارژر در این موتورها به جبران کاهش هوای محبوس در سیلندر کمک میکند.
البته مرز میان چرخههای اتکینسون و میلر در موتورهای امروزی همیشه کاملاً مشخص نیست. هر دو میتوانند از زمانبندی متغیر سوپاپها استفاده کنند و برخی خودروسازان نیز این اصطلاحات را با تعریفهای متفاوتی به کار میبرند. بنابراین، نام تجاری یا وجود توربوشارژر بهتنهایی برای تشخیص چرخه واقعی موتور کافی نیست.
کدام چرخه موتور بهتر است؟
هیچیک از این سه چرخه را نمیتوان در تمام شرایط بهترین گزینه دانست؛ زیرا هرکدام برای اولویت مشخصی طراحی شدهاند.
- چرخه اتو: برای دستیابی به قدرت مناسب، واکنش مطلوب و عملکرد متعادل در خودروهای بنزینی متداول گزینهای رایج است.
- چرخه اتکینسون: برای کاهش مصرف سوخت و افزایش بازده حرارتی مناسب است و در خودروهای هیبریدی بهخوبی با موتور الکتریکی ترکیب میشود.
- چرخه میلر: برای ترکیب بازده حرارتی بالاتر با توان خروجی مناسب، بهویژه در موتورهای مجهز به سامانه پرخوران، کاربرد دارد.
در نهایت، انتخاب چرخه مناسب به نوع خودرو، هدف طراحی، شرایط رانندگی و ترکیب سامانه محرکه بستگی دارد. پیشرفت فناوری موتور نیز باعث شده است خودروسازان بتوانند با استفاده از زمانبندی متغیر سوپاپها و سامانههای الکترونیکی، عملکرد موتور را در شرایط مختلف بهینه کنند.



