سهمیه‌های کنکور و نحوه پذیرش داوطلبان در رشته‌های پرطرفداری مانند پزشکی، بار دیگر به موضوع بحث در حوزه آموزش عالی تبدیل شده است. عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با انتقاد از سازوکار فعلی سهمیه‌ها، پذیرش داوطلبی با رتبه ۱۴۲ هزار در رشته پزشکی دانشگاه تهران را در شرایطی مشابه داوطلبان برتر، مصداق بی‌عدالتی دانست. او تأکید کرد که اصلاح مقررات مربوط به سهمیه‌ها باید از مسیر مجلس شورای اسلامی پیگیری شود.
اظهارات خسروپناه در حالی مطرح شده که علاوه بر سهمیه‌های کنکور، موضوع تأثیر سوابق تحصیلی، کیفیت آموزش پزشکی و ظرفیت پذیرش دانشجو در سال ۱۴۰۵ نیز محل بحث است. بر اساس توضیحات او، ظرفیت مصوب پذیرش پزشکی در سال جاری ۱۶ هزار و ۵۰۰ نفر باقی مانده، اما به‌دلیل شرایط جنگی و تأخیر در برگزاری کنکور، مقرر شده است ۳۰ درصد از این ظرفیت به سال آینده منتقل شود.
خسروپناه: اصلاح سهمیه‌های کنکور باید از مجلس پیگیری شود
حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه در پاسخ به پرسشی درباره انتقادها از نظام سهمیه‌بندی کنکور گفت طرحی در حوزه آموزش عالی برای اصلاح سهمیه‌ها از سوی وزیر علوم به ریاست‌جمهوری ارائه شده بود، اما این طرح مورد پذیرش قرار نگرفت و به شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز نرسید.
به گفته دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، بخش مهمی از ایرادهای موجود به سهمیه‌های کنکور به مصوبات مجلس شورای اسلامی مربوط می‌شود. به همین دلیل، اگر مطالبه‌ای برای اصلاح این سازوکار وجود دارد، باید از طریق مجلس دنبال شود؛ زیرا شورای عالی انقلاب فرهنگی نمی‌تواند در مصوبات مجلس مداخله کند.
این توضیحات نشان می‌دهد که اصلاح سهمیه‌ها صرفاً با تصمیم یک نهاد امکان‌پذیر نیست و تغییر مقررات، به‌ویژه در مواردی که پشتوانه قانونی و مصوبه مجلس دارند، نیازمند طی کردن مسیر قانونی مربوط است. با این حال، در اظهارات نقل‌شده جزئیات طرح پیشنهادی وزیر علوم و اینکه کدام سهمیه‌ها یا بندهای قانونی قرار است تغییر کنند، مشخص نشده است.
چرا پذیرش پزشکی با رتبه ۱۴۲ هزار محل انتقاد شد؟
محور اصلی انتقاد خسروپناه، فاصله زیاد میان رتبه داوطلبان و نحوه رقابت برای ورود به رشته پزشکی بود. او گفت قرار گرفتن داوطلبی با رتبه ۱۴۲ هزار در موقعیتی مشابه با فردی که رتبه نخست را کسب کرده، از نظر او مصداق بی‌عدالتی است.
این اظهارنظر به بحث قدیمی درباره نسبت میان سهمیه‌های حمایتی و معیارهای علمی پذیرش دانشگاهی مربوط می‌شود. موافقان حمایت‌های سهمیه‌ای معمولاً بر ضرورت جبران محرومیت‌ها و توجه به شرایط خاص برخی داوطلبان تأکید می‌کنند؛ در مقابل، منتقدان می‌گویند هر سازوکار حمایتی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که سطح علمی لازم برای ورود به رشته‌های تخصصی حفظ شود.
با این حال، رتبه کنکور به‌تنهایی تمام ابعاد وضعیت تحصیلی داوطلب یا ضوابط پذیرش او را نشان نمی‌دهد. برای ارزیابی دقیق یک مورد پذیرش، باید نوع سهمیه، مقررات اجرایی، حدنصاب‌های علمی و شرایط همان دوره نیز مشخص باشد. گزارش منتشرشده جزئیات یک پرونده پذیرش مشخص یا ضوابط مربوط به رتبه مورد اشاره را ارائه نمی‌کند؛ بنابراین، اظهارات خسروپناه را باید در چارچوب انتقاد او از سازوکار کلی سهمیه‌ها بررسی کرد، نه به‌عنوان توضیح کامل درباره تمام شرایط پذیرش آن داوطلب.
حمایت از خانواده شهدا و آسیب‌دیدگان جنگ چگونه باید انجام شود؟
خسروپناه در ادامه سخنان خود بر ضرورت حمایت از خانواده‌های شهدا و افرادی که در جریان جنگ آسیب دیده‌اند، تأکید کرد. به گفته او، این حمایت باید به تقویت توان علمی و فراهم کردن فرصت رشد آموزشی منجر شود؛ نه اینکه داوطلبی بدون برخورداری از سطح علمی لازم پذیرفته شود و فردی با توان علمی بالاتر از ورود به دانشگاه بازبماند.
او پیشنهاد کرد به این گروه از داوطلبان کمک شود تا از نظر علمی تقویت شوند و به سطح مورد نیاز برای ورود به دانشگاه برسند. این رویکرد، حمایت آموزشی را از صرف امتیاز پذیرش جدا می‌کند و بر آماده‌سازی علمی داوطلبان پیش از ورود به دانشگاه تأکید دارد.
البته در سخنان نقل‌شده، برنامه اجرایی مشخصی برای این نوع حمایت، از جمله دوره‌های جبرانی، کلاس‌های تقویتی یا سازوکار سنجش پیشرفت علمی اعلام نشده است. همچنین نمی‌توان از این اظهارات نتیجه گرفت که مقررات فعلی سهمیه‌ها تغییر کرده‌اند؛ موضوع مطرح‌شده، انتقاد از سازوکار موجود و تأکید بر ضرورت اصلاح آن است.
تأثیر قطعی معدل پایه‌های یازدهم و دوازدهم در کنکور
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنانش به مصوبه تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور پرداخت. به گفته او، تأثیر قطعی معدل پایه‌های یازدهم و دوازدهم با هدف تقویت آموزش رسمی و بازگرداندن تمرکز دانش‌آموزان به مدرسه، معلم و کتاب درسی تصویب شده است.
خسروپناه هدف این سیاست را افزایش کیفیت یادگیری و ارتقای سطح علمی دانش‌آموزان عنوان کرد. او همچنین گفت بر اساس ارزیابی‌های مطرح‌شده، دانش‌آموزانی که در این چارچوب در آزمون‌ها شرکت کرده‌اند، هنگام ورود به دانشگاه از سواد بیشتری برخوردار بوده‌اند. این ارزیابی در سخنان او مطرح شده، اما جزئیات داده‌ها یا روش بررسی آن ارائه نشده است.
اجرای مصوبه سوابق تحصیلی با چه مشکلاتی روبه‌رو بوده است؟
به گفته خسروپناه، تأثیر سوابق تحصیلی پایه دوازدهم اجرا شده، اما اجرای بخش مربوط به پایه یازدهم با مشکلاتی همراه بوده است. بنابراین، همه اجزای مصوبه به‌طور کامل اجرا نشده‌اند.
او یادآوری کرد که موضوع کنکور حدود ۱۰ تا ۱۲ سال در مجلس مطرح بوده و مصوباتی نیز در این زمینه وجود داشته است. پس از مکاتبات و بررسی‌های انجام‌شده، رسیدگی به این موضوع به شورای عالی انقلاب فرهنگی واگذار شد.
خسروپناه در عین حال بر ثبات سیاست‌های آموزشی تأکید کرد و گفت تغییر مداوم مصوبات را درست نمی‌داند. از نگاه او، اصل باید بر استمرار سیاست‌ها باشد؛ هرچند در شرایط بحرانی یا هنگام بروز ملاحظات امنیتی، سیاست‌گذار باید امکان اجرا و پیامدهای تصمیم‌های خود را نیز در نظر بگیرد.
ظرفیت پذیرش پزشکی در سال ۱۴۰۵ تغییر نکرده است
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در این نشست، ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی بود. خسروپناه اعلام کرد ظرفیت مصوب پذیرش پزشکی برای سال ۱۴۰۵ برابر با ۱۶ هزار و ۵۰۰ نفر است و این رقم در سال جاری تغییر نکرده است.
به گفته او، افزایش ظرفیت تربیت پزشک در قالب مصوبه‌ای چهار‌ساله دنبال شد. این برنامه در دو سال نخست دولت سیزدهم و در دو سال بعد در دولت چهاردهم اجرا شده است. پس از پایان این دوره چهار‌ساله، موضوع ظرفیت پذیرش بار دیگر در شورای عالی انقلاب فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت.
در این بررسی‌ها، وزارت بهداشت درباره محدودیت امکانات دانشگاه‌ها هشدار داده است. این محدودیت‌ها به ظرفیت کلاس‌های آموزشی، خوابگاه‌ها و زیرساخت‌های آموزش بالینی مربوط می‌شوند؛ عواملی که برای آموزش دانشجویان پزشکی اهمیت اساسی دارند.
چرا افزایش ظرفیت پزشکی فقط به پذیرش دانشجوی بیشتر محدود نمی‌شود؟
آموزش پزشکی به امکاناتی فراتر از کلاس درس نیاز دارد. تعداد اعضای هیئت علمی، امکانات خوابگاهی، تخت‌های بیمارستانی و فرصت حضور در محیط‌های بالینی باید با تعداد دانشجویان تناسب داشته باشد. اگر ظرفیت پذیرش افزایش پیدا کند اما زیرساخت‌ها هم‌زمان توسعه نیابند، ممکن است کیفیت آموزش و فرصت یادگیری عملی دانشجویان تحت تأثیر قرار بگیرد.
خسروپناه با تأکید بر ضرورت تربیت پزشکان باسواد گفت هدف نباید صرفاً افزایش تعداد پذیرفته‌شدگان باشد. از نگاه او، دانشجویان باید در شرایط آموزشی مناسب تحصیل کنند تا در پایان دوره با توان علمی کافی فارغ‌التحصیل شوند.
او همچنین گفت برای ارزیابی وضعیت آموزش پزشکی تنها به گزارش‌های وزارت بهداشت اکتفا نشده و اطلاعات از منابع مختلف جمع‌آوری شده است. به گفته وی، بازدیدهای میدانی از مراکز درمانی و امکانات آموزشی نیز در بررسی شرایط مورد توجه قرار گرفته‌اند.
انتقال ۳۰ درصد ظرفیت پزشکی ۱۴۰۵ به سال آینده
اگرچه ظرفیت مصوب پذیرش پزشکی در سال ۱۴۰۵ همچنان ۱۶ هزار و ۵۰۰ نفر اعلام شده، خسروپناه توضیح داد که به‌دلیل شرایط جنگی، تأخیر در برگزاری کنکور و از دست رفتن بخشی از زمان نیمسال نخست تحصیلی، مقرر شده است ۳۰ درصد از این ظرفیت به سال آینده منتقل شود.
این تصمیم به معنای اعلام قطعی افزایش ظرفیت سال آینده نیست. خسروپناه تصریح کرد که درباره ظرفیت پذیرش پزشکی در سال آینده هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است. ممکن است ظرفیت تغییر کند یا بدون تغییر باقی بماند؛ تصمیمی که به بررسی شرایط آموزش پزشکی، امکانات موجود و گزارش‌های دریافتی وابسته است.
او همچنین بر تفاوت میان تصویب ظرفیت و تأمین منابع لازم برای اجرای آن تأکید کرد. به بیان دیگر، تعیین تعداد پذیرش دانشجو به‌تنهایی به معنای فراهم بودن تمام امکانات آموزشی و اعتبارات مورد نیاز نیست و اجرای کامل مصوبه باید با توان واقعی دانشگاه‌ها تناسب داشته باشد.
مهم‌ترین نکات درباره سهمیه‌های کنکور و ظرفیت پزشکی
- اصلاح سهمیه‌ها: خسروپناه معتقد است پیگیری اصلاح مقرراتی که به مصوبات مجلس مربوط می‌شوند، باید از مسیر مجلس شورای اسلامی انجام شود.
- رتبه ۱۴۲ هزار: او پذیرش داوطلبی با این رتبه در موقعیتی مشابه با رتبه نخست برای ورود به پزشکی را مصداق بی‌عدالتی دانسته است؛ اما جزئیات پرونده پذیرش و نوع سهمیه در گزارش مشخص نشده است.
- حمایت آموزشی: از نظر خسروپناه، حمایت از خانواده شهدا و آسیب‌دیدگان جنگ باید با تقویت توان علمی و فراهم کردن فرصت یادگیری همراه باشد.
- سوابق تحصیلی: تأثیر قطعی معدل پایه‌های یازدهم و دوازدهم با هدف تقویت آموزش مدرسه‌ای تصویب شده، اما اجرای بخش مربوط به پایه یازدهم با مشکلاتی روبه‌رو بوده است.
- ظرفیت پزشکی ۱۴۰۵: ظرفیت مصوب ۱۶ هزار و ۵۰۰ نفر اعلام شده و قرار است ۳۰ درصد آن به سال آینده منتقل شود.
- ظرفیت سال آینده: هنوز تصمیم قطعی درباره تعداد پذیرش پزشکی در سال بعد اعلام نشده است.
آیا سهمیه‌های کنکور تغییر می‌کنند؟
بر اساس اظهارات منتشرشده، نمی‌توان از تغییر قطعی سهمیه‌های کنکور خبر داد. خسروپناه از سازوکار فعلی انتقاد کرده و مسیر پیگیری اصلاحات را مجلس دانسته است، اما در این نشست جزئیات مقررات جایگزین یا زمان اجرای تغییرات اعلام نشده است.
همچنین ظرفیت پذیرش پزشکی سال ۱۴۰۵ طبق گفته او تغییر نکرده و رقم مصوب آن ۱۶ هزار و ۵۰۰ نفر است؛ با این تفاوت که ۳۰ درصد ظرفیت به‌دلیل شرایط خاص و تأخیر در برگزاری آزمون به سال آینده منتقل می‌شود. وضعیت ظرفیت سال آینده همچنان به بررسی امکانات آموزشی و تصمیم‌گیری نهایی مسئولان بستگی دارد.
در مجموع، اظهارات دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی سه موضوع مرتبط اما جداگانه را در کانون توجه قرار می‌دهد: عدالت در پذیرش دانشگاهی، نقش سوابق تحصیلی در سنجش داوطلبان و تناسب ظرفیت پذیرش پزشکی با امکانات آموزشی. هرگونه تغییر در این حوزه‌ها، علاوه بر تصمیم‌گیری سیاست‌گذاران، به شفافیت مقررات و فراهم بودن زیرساخت‌های اجرایی نیاز دارد.
