قیمت نفت برنت در پی افزایش نگرانی‌ها درباره تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی و احتمال اختلال در عرضه جهانی نفت، برای نخستین بار طی پنج ماه گذشته به محدوده ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسید. هم‌زمان، نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز افزایش قابل‌توجهی را تجربه کرد؛ اتفاقی که نشان می‌دهد نگرانی معامله‌گران درباره امنیت عرضه انرژی همچنان بر بازار جهانی نفت سایه انداخته است.
بر اساس گزارش ایسنا، معاملات آتی نفت برنت در پایان معاملات روز جمعه با افزایش ۳.۹۴ دلاری، معادل ۳.۷ درصد، در سطح ۱۰۹.۸۶ دلار برای هر بشکه بسته شد. این بالاترین قیمت پایانی این شاخص از ۱۹ مه بود. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۳.۴۴ دلاری، معادل ۳.۵ درصد، به ۱۰۱.۴۱ دلار رسید که بالاترین سطح آن از ۱۷ سپتامبر محسوب می‌شود.
در مقیاس هفتگی نیز روند بازار صعودی بود؛ به‌طوری‌که نفت برنت ۴.۹ درصد و نفت وست تگزاس اینترمدیت ۱۰.۴ درصد افزایش قیمت داشتند. نگرانی درباره زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی، وضعیت تنگه هرمز و حملات به تأسیسات نفتی روسیه از جمله عواملی هستند که به افزایش حساسیت معامله‌گران نسبت به احتمال محدود شدن عرضه کمک کرده‌اند.
چرا قیمت نفت برنت به ۱۱۰ دلار نزدیک شد؟
یکی از مهم‌ترین محرک‌های افزایش قیمت نفت، نگرانی از گسترش تنش‌ها در خاورمیانه و تأثیر احتمالی آن بر جریان انتقال نفت به بازارهای بین‌المللی است. بازار نفت به تحولات ژئوپلیتیکی حساسیت زیادی دارد؛ زیرا هرگونه اختلال در تولید، ذخیره‌سازی یا حمل‌ونقل نفت می‌تواند عرضه قابل دسترس را کاهش دهد و قیمت‌ها را تحت فشار صعودی قرار دهد.
شرکت تحقیقاتی و مشاوره‌ای «انرژی اسپکتس» در یادداشتی اعلام کرد که برنت و وست تگزاس اینترمدیت با افزایش دوباره نگرانی‌ها درباره تشدید تنش‌ها، افت‌های قبلی خود را جبران کرده‌اند. انتشار شایعاتی درباره حملات به زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی نیز از عواملی بود که بر فضای معاملاتی بازار اثر گذاشت.
البته باید میان نگرانی بازار و اختلال قطعی در عرضه تفاوت قائل شد. افزایش قیمت‌ها تا حدی ناشی از ارزیابی معامله‌گران از ریسک‌های احتمالی آینده است و لزوماً به این معنا نیست که تمام اختلالات مورد نگرانی بالفعل رخ داده‌اند.
تأثیر تنش‌ها بر عربستان سعودی و بندر ینبع
عربستان سعودی یکی از بازیگران مهم بازار جهانی نفت است و امنیت زیرساخت‌های صادراتی آن می‌تواند بر انتظارات بازار اثر بگذارد. ائتلاف به رهبری عربستان اعلام کرد که یک موشک بالستیک شلیک‌شده به سمت شهر بندری ینبع در ساحل دریای سرخ را رهگیری و منهدم کرده است.
اهمیت ینبع تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود. این بندر برای تلاش‌های عربستان سعودی به‌منظور انتقال نفت از مسیری جایگزین و کاهش وابستگی به تنگه هرمز اهمیت دارد. در نتیجه، هرگونه تهدید علیه این مسیر می‌تواند نگرانی‌ها درباره تداوم صادرات نفت را افزایش دهد.
تنگه هرمز یکی از گذرگاه‌های راهبردی انتقال انرژی در جهان است. هرگونه محدودیت در عبور نفتکش‌ها از این آبراه می‌تواند بر عرضه جهانی و هزینه حمل‌ونقل اثر بگذارد. به همین دلیل، مسیرهای جایگزین صادرات نفت عربستان نیز در محاسبات معامله‌گران اهمیت پیدا می‌کنند.
تنگه هرمز و چشم‌انداز نامطمئن عرضه نفت
شرکت تحلیل داده‌های کالایی «کپلر» روز پنجشنبه در گزارشی هشدار داد که در صورت حاصل نشدن یک توافق سیاسی جامع، احیای جریان‌های نفتی از تنگه هرمز ممکن است با سرعت کمتری انجام شود و نوسانات بیشتری داشته باشد.
این ارزیابی نشان می‌دهد که بازگشت عرضه به شرایط عادی، صرفاً به بازگشایی مسیرهای حمل‌ونقل یا کاهش مقطعی تنش‌ها وابسته نیست. پایداری وضعیت امنیتی و دستیابی به توافق‌های سیاسی نیز می‌تواند بر تصمیم شرکت‌های حمل‌ونقل، تولیدکنندگان و خریداران نفت تأثیر بگذارد.
در چنین شرایطی، حتی اگر عرضه نفت در کوتاه‌مدت به‌طور کامل متوقف نشود، افزایش هزینه‌های بیمه، حمل‌ونقل و مدیریت ریسک می‌تواند بر قیمت نهایی اثر بگذارد. همچنین، نامشخص بودن زمان بازگشت جریان صادرات به وضعیت عادی ممکن است معامله‌گران را به حفظ موقعیت‌های خرید وادار کند.
حملات به پالایشگاه‌های روسیه چه اثری بر بازار نفت دارد؟
در کنار تنش‌های خاورمیانه، حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه نیز بر نگرانی‌های بازار افزوده است. اوکراین روز پنجشنبه به یک پالایشگاه نفت در روسیه حمله کرد. این اقدام پس از آن صورت گرفت که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اعلام کرد کی‌یف دیگر به آتش‌بس مربوط به تأسیسات انرژی که پیش‌تر از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مطرح شده بود، پایبند نیست. زلنسکی همچنین از رویکرد ترامپ در تلاش برای دستیابی به توافق با مسکو انتقاد کرد.
دو منبع آگاه در صنعت نفت به خبرگزاری رویترز گفتند که پالایشگاه ریازان روسیه پس از حمله پهپادی روز پنجشنبه، فعالیت یکی از واحدهای اصلی تقطیر نفت خام خود را متوقف کرده است.
توقف فعالیت یک واحد پالایشی می‌تواند بر میزان تولید فرآورده‌های نفتی، از جمله سوخت‌های مورد استفاده در حمل‌ونقل، اثر بگذارد. با این حال، میزان تأثیر نهایی چنین حملاتی به مدت توقف فعالیت، ظرفیت واحد آسیب‌دیده و امکان جبران تولید از طریق سایر تأسیسات بستگی دارد.
افزون بر این، بازار تنها نگران حجم نفت خام نیست؛ عرضه فرآورده‌هایی مانند گازوئیل نیز اهمیت دارد. اگر معامله‌گران احتمال دهند که عرضه این محصولات از روسیه با محدودیت روبه‌رو شود، نگرانی درباره توازن عرضه و تقاضای سوخت افزایش می‌یابد.
چرا معامله‌گران همچنان به خرید نفت تمایل دارند؟
دنیس کیسلر، معاون ارشد بخش معاملات در شرکت «بی‌اوکی فایننشال» (BOK Financial)، گفت که ادامه درگیری‌ها در خاورمیانه و تردید درباره میزان گازوئیلی که روسیه می‌تواند به بازار عرضه کند، از عوامل مؤثر بر باقی ماندن معامله‌گران در موقعیت خرید است.
در بازارهای آتی، موقعیت خرید معمولاً زمانی اتخاذ می‌شود که معامله‌گر انتظار افزایش قیمت را داشته باشد یا بخواهد در برابر رشد احتمالی هزینه خرید نفت و فرآورده‌های آن پوشش ریسک ایجاد کند. زمانی که ریسک عرضه افزایش پیدا می‌کند، تقاضا برای موقعیت‌های خرید نیز ممکن است بیشتر شود.
با این حال، تداوم موقعیت‌های خرید به معنای تضمین افزایش قیمت‌ها نیست. اگر نگرانی‌های ژئوپلیتیکی کاهش یابد، عرضه واقعی بیش از انتظار افزایش پیدا کند یا تقاضای جهانی ضعیف شود، بازار می‌تواند با اصلاح قیمت مواجه شود.
آزادسازی ذخایر راهبردی؛ تلاش برای افزایش عرضه
در واکنش به نگرانی‌های عرضه، اقداماتی برای افزایش نفت در دسترس بازار نیز اعلام شده است. آژانس بین‌المللی انرژی روز پنجشنبه اعلام کرد که با آزادسازی بیش از ۲۰ میلیون بشکه سوخت برای افزایش عرضه موافقت کرده است.
وزارت انرژی آمریکا نیز روز جمعه از انتشار فراخوان درخواست پیشنهاد (RFP) برای مبادله حداکثر ۱۷ میلیون بشکه نفت خام از ذخایر راهبردی این کشور خبر داد.
بر اساس گزارش رویترز، واشنگتن پیش‌تر با عرضه وام‌گونه ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی خود موافقت کرده بود. این اقدام بخشی از توافق گسترده‌تری با حدود ۳۰ کشور عضو آژانس بین‌المللی انرژی بود که هدف آن آزادسازی مجموعاً ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر کشورهای مختلف اعلام شد.
آزادسازی ذخایر راهبردی می‌تواند در کوتاه‌مدت به افزایش عرضه قابل دسترس کمک کند و بخشی از فشار ناشی از اختلالات احتمالی را کاهش دهد. با این حال، میزان اثرگذاری این اقدام به سرعت ورود نفت به بازار، حجم واقعی عرضه‌شده و مدت ادامه اختلالات بستگی دارد.
همچنین باید توجه داشت که اعلام آزادسازی ذخایر با ورود فوری تمام حجم اعلام‌شده به بازار یکسان نیست. سازوکار عرضه، زمان‌بندی تحویل و شرایط مبادله می‌توانند بر تأثیر واقعی این سیاست بر قیمت‌ها اثر بگذارند.
آیا آزادسازی ذخایر می‌تواند قیمت نفت را کاهش دهد؟
افزایش عرضه از محل ذخایر راهبردی یکی از ابزارهایی است که دولت‌ها برای مقابله با شوک‌های موقت بازار انرژی در اختیار دارند. این اقدام می‌تواند نگرانی درباره کمبود کوتاه‌مدت را کاهش دهد؛ اما اگر اختلالات تولید یا حمل‌ونقل ادامه‌دار باشند، اثر آن ممکن است محدود بماند.
برای مثال، اگر نگرانی‌ها درباره تنگه هرمز و زیرساخت‌های صادراتی تشدید شود، معامله‌گران ممکن است حتی با وجود عرضه بیشتر از ذخایر راهبردی، همچنان احتمال کمبود در آینده را در قیمت‌ها لحاظ کنند. در مقابل، کاهش تنش‌ها و بازگشت جریان عادی صادرات می‌تواند اثر افزایشی ریسک‌های ژئوپلیتیکی را تضعیف کند.
به همین دلیل، ارزیابی بازار نفت باید هم‌زمان بر دو موضوع متمرکز باشد: میزان نفتی که از ذخایر راهبردی وارد بازار می‌شود و میزان اختلال احتمالی در عرضه جاری. مقایسه این دو عامل می‌تواند تصویر دقیق‌تری از توازن بازار ارائه دهد.
تفاوت نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت چیست؟
نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت دو شاخص مهم قیمت‌گذاری نفت خام در جهان هستند، اما در مشخصات نفت و بازارهای مرجع تفاوت‌هایی دارند.
- نفت برنت: یکی از معیارهای اصلی قیمت‌گذاری نفت در بازارهای بین‌المللی است و برای ارزیابی قیمت بخش بزرگی از نفت معامله‌شده در جهان به کار می‌رود.
- وست تگزاس اینترمدیت: شاخص مهم نفت خام آمریکا است و تحولات عرضه و تقاضا در بازار این کشور بر قیمت آن تأثیر زیادی دارد.
در معاملات گزارش‌شده، قیمت پایانی برنت به ۱۰۹.۸۶ دلار و قیمت پایانی وست تگزاس اینترمدیت به ۱۰۱.۴۱ دلار در هر بشکه رسید. رشد هفتگی بیشتر شاخص آمریکایی نیز نشان می‌دهد که شدت تغییرات قیمت در این دو بازار یکسان نبوده است.
چه عواملی مسیر بعدی قیمت نفت را تعیین می‌کنند؟
ادامه روند صعودی یا بازگشت قیمت‌ها به سطوح پایین‌تر به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است. مهم‌ترین متغیرهایی که در روزهای آینده باید زیر نظر گرفته شوند عبارت‌اند از:
- وضعیت امنیتی خاورمیانه: تشدید یا کاهش تنش‌ها می‌تواند انتظارات درباره عرضه نفت را تغییر دهد.
- تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز: هرگونه اختلال یا بازگشت پایدار جریان حمل‌ونقل بر عرضه جهانی اثرگذار خواهد بود.
- امنیت زیرساخت‌های انرژی عربستان: وضعیت بنادر و مسیرهای جایگزین صادرات می‌تواند بر اطمینان بازار از تداوم عرضه اثر بگذارد.
- فعالیت پالایشگاه‌های روسیه: میزان خسارت و مدت توقف واحدهای پالایشی در تعیین عرضه فرآورده‌های نفتی اهمیت دارد.
- سرعت آزادسازی ذخایر راهبردی: حجم و زمان‌بندی ورود نفت و سوخت به بازار مشخص می‌کند که این اقدام تا چه اندازه می‌تواند فشار عرضه را کاهش دهد.
- رفتار معامله‌گران: تغییر موقعیت‌های خرید و فروش می‌تواند نوسانات کوتاه‌مدت قیمت را تشدید یا محدود کند.
جمع‌بندی؛ بازار نفت همچنان تحت تأثیر ریسک‌های ژئوپلیتیکی است
صعود نفت برنت به نزدیکی ۱۱۰ دلار در هر بشکه، پس از چند ماه، نشان می‌دهد که نگرانی درباره امنیت عرضه بار دیگر به یکی از عوامل اصلی قیمت‌گذاری در بازار جهانی تبدیل شده است. تنش‌های خاورمیانه، تهدید مسیرهای انتقال نفت، حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه و ابهام درباره عرضه گازوئیل، مجموعه‌ای از ریسک‌ها را پیش روی معامله‌گران قرار داده‌اند.
در مقابل، آزادسازی ذخایر راهبردی از سوی کشورهای مشارکت‌کننده می‌تواند بخشی از فشار عرضه را جبران کند. با این حال، اثر این اقدام به زمان‌بندی تحویل و شدت اختلالات احتمالی بستگی دارد.
در مجموع، ادامه رشد قیمت نفت قطعی نیست و مسیر بازار به تحولات سیاسی و امنیتی، وضعیت واقعی عرضه و سرعت بازگشت جریان صادرات بستگی خواهد داشت. تا زمانی که چشم‌انداز تنگه هرمز و زیرساخت‌های انرژی منطقه روشن‌تر نشود، احتمال تداوم نوسانات در بازار جهانی نفت وجود دارد.
