سلامت دانش‌آموزان در مدارس فقط به درمان بیماری‌ها محدود نمی‌شود و آموزش بهداشت فردی، پیشگیری از بیماری‌های واگیردار، مراقبت از سلامت دهان و دندان و شناسایی به‌موقع مشکلات جسمی نیز بخشی از این مسئولیت است. با این حال، وزارت آموزش‌وپرورش از فعالیت حدود ۷ هزار مراقب سلامت در مدارس کشور خبر می‌دهد؛ در حالی که طبق مصوبه هیئت وزیران، به ازای هر ۴۸۰ دانش‌آموز دوره ابتدایی باید یک مراقب سلامت حضور داشته باشد. کمبود نیروی متخصص در این حوزه، ضرورت تقویت نظام مراقبت سلامت مدارس را بیش از پیش نمایان کرده است.
تنها ۷ هزار مراقب سلامت در مدارس کشور فعالیت می‌کنند
محمد جعفری، مدیرکل تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش، با اشاره به وضعیت نیروی انسانی حوزه سلامت مدارس اعلام کرد که در حال حاضر حدود ۷ هزار مراقب سلامت در مدارس کشور فعالیت دارند.
به گفته وی، بر اساس مصوبه هیئت وزیران، به ازای هر ۴۸۰ دانش‌آموز در دوره ابتدایی باید یک مراقب سلامت وجود داشته باشد. وزارت آموزش‌وپرورش نیز با هماهنگی مرکز برنامه‌ریزی منابع انسانی، تأمین نیروهای مورد نیاز را دنبال می‌کند و هدف‌گذاری شده است که کمبود مراقبان سلامت تا پایان برنامه هفتم توسعه جبران شود.
کمبود این نیروها تنها یک مسئله اداری و استخدامی نیست؛ زیرا حضور مراقب سلامت در مدرسه می‌تواند به استمرار آموزش‌های بهداشتی، شناسایی مشکلات دانش‌آموزان و پیگیری مواردی که به مراقبت بیشتری نیاز دارند، کمک کند.
جذب نیروهای جدید و تغییر سمت کارکنان برای جبران کمبود
مدیرکل تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش‌وپرورش دو مسیر اصلی را برای تأمین مراقبان سلامت مورد نیاز مدارس تشریح کرد: جذب نیروهای جدید و استفاده از ظرفیت کارکنانی که تحصیلات مرتبط دارند.
جعفری گفت سال گذشته نزدیک به هزار نفر و امسال نیز حدود هزار نفر با سهمیه دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور جذب شده‌اند. این افراد پس از گذراندن دوره‌های آموزشی سه‌ونیم تا چهار ساله، در حوزه مراقبت سلامت مدارس فعالیت خواهند کرد.
مسیر دوم، استفاده از ظرفیت کارکنان فعلی آموزش‌وپرورش است. بر اساس دستورالعمل توسعه سنواتی، کارکنانی که در رشته‌هایی مانند زیست‌شناسی، فیزیولوژی، پرستاری و رشته‌های مرتبط با بهداشت تحصیل کرده‌اند، می‌توانند تغییر سمت دهند و در بخش مراقبت سلامت مدارس مشغول شوند.
آموزش آموزگاران برای گسترش مراقبت‌های بهداشتی
در کنار جذب نیروی متخصص، وزارت آموزش‌وپرورش تلاش کرده است از ظرفیت آموزگاران نیز برای گسترش آموزش‌های سلامت استفاده کند.
به گفته جعفری، سال گذشته نزدیک به ۶۰ هزار آموزگار پایه، ۲۴ ساعت آموزش مرتبط با سرفصل‌های درسی سلامت دریافت کردند. این آموزش‌ها می‌تواند به افزایش آگاهی بهداشتی در محیط مدرسه و جبران بخشی از محدودیت‌های ناشی از کمبود مراقبان سلامت کمک کند.
البته آموزش آموزگاران جایگزین کامل حضور نیروی متخصص نیست، اما می‌تواند در انتقال اطلاعات بهداشتی، ترویج رفتارهای سالم و توجه بیشتر به مسائل سلامت دانش‌آموزان نقش داشته باشد.
سفیران سلامت؛ مشارکت دانش‌آموزان در آموزش بهداشت
یکی دیگر از ظرفیت‌هایی که آموزش‌وپرورش برای توسعه برنامه‌های سلامت مدارس از آن استفاده می‌کند، مشارکت خود دانش‌آموزان است. جعفری از فعالیت گروه‌های دانش‌آموزی با عنوان سفیران سلامت خبر داد که در زمینه‌هایی مانند بهداشت، تغذیه، محیط زیست، انرژی و بهداشت دهان و دندان فعالیت می‌کنند.
این برنامه با هدف افزایش مشارکت دانش‌آموزان در ترویج رفتارهای سالم اجرا می‌شود. آگاهی‌رسانی درباره بهداشت فردی و محیطی، به‌ویژه در مدرسه‌هایی که با محدودیت نیروی مراقب سلامت روبه‌رو هستند، می‌تواند بخشی از آموزش‌های روزمره را تقویت کند.
شپش سر در مدارس؛ اهمیت آموزش و پیشگیری
یکی از مسائل بهداشتی مطرح در محیط مدارس، آلودگی به شپش سر در میان کودکان و دانش‌آموزان است. این آلودگی انگلی از طریق تماس مستقیم با فرد مبتلا یا استفاده مشترک از وسایل شخصی منتقل می‌شود و کنترل آن به آگاهی دانش‌آموزان و خانواده‌ها نیاز دارد.
آموزش درباره راه‌های انتقال و پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در پیشگیری و کنترل شپش سر مؤثر باشد. در این زمینه، مراقبان سلامت مدارس می‌توانند با اطلاع‌رسانی به دانش‌آموزان و خانواده‌ها، نقش مهمی در افزایش آگاهی و پیگیری موارد مشکوک داشته باشند.
رسیدگی به چنین موضوعاتی نشان می‌دهد که مراقبت سلامت در مدارس تنها به ارائه آموزش‌های عمومی محدود نیست و به حضور نیروهایی نیاز دارد که بتوانند مسائل بهداشتی را شناسایی و برای پیگیری آن‌ها اقدام کنند.
امکان همکاری بازنشستگان با مدارس
جعفری درباره استفاده از ظرفیت بازنشستگان در حوزه مراقبت سلامت مدارس نیز توضیح داد که به‌کارگیری این افراد تابع قوانین و مقررات امور اداری و استخدامی است و باید بر اساس ضوابط مربوط انجام شود.
به گفته وی، در برخی موارد بازنشستگان به صورت داوطلبانه با مدارس همکاری می‌کنند؛ اما فعالیت‌های حوزه بهداشت، فعالیت آموزشی به شمار نمی‌رود و بنابراین حق‌التدریس به این همکاری‌ها تعلق نمی‌گیرد.
جبران کمبود مراقبان سلامت تا پایان برنامه هفتم توسعه
برنامه وزارت آموزش‌وپرورش برای تقویت مراقبت سلامت مدارس بر چند محور استوار است: جذب نیروهای تازه، تغییر سمت کارکنان دارای تحصیلات مرتبط، آموزش آموزگاران و استفاده از ظرفیت سفیران سلامت. این اقدامات با هدف افزایش پوشش خدمات بهداشتی و جبران کمبود نیروی انسانی دنبال می‌شوند.
با این حال، تحقق هدف تأمین مراقب سلامت مورد نیاز مدارس تا پایان برنامه هفتم توسعه، به استمرار جذب نیرو و فراهم‌شدن شرایط حضور مؤثر آن‌ها در مدارس وابسته است. سلامت دانش‌آموزان نیز تنها با اقدامات مقطعی یا آموزش‌های مناسبتی تأمین نمی‌شود؛ بلکه به مراقبت مستمر، نیروی متخصص و همکاری خانواده‌ها و عوامل مدرسه نیاز دارد.
پانزدهم آبان‌ماه، روز بهداشت‌یار مدارس، فرصتی برای توجه دوباره به نقش مراقبان سلامت در نظام آموزشی است؛ نقشی که از آموزش بهداشت فردی و تغذیه سالم تا پیشگیری از بیماری‌ها و مراقبت از سلامت جسمی دانش‌آموزان را در بر می‌گیرد.
